Blog Jadwigi Emilewicz
lem

Centrum Badań nad Przyszłością im. Stanisława Lema

Jedno miejsce, w którym rzeczywistość miesza się z fantazją, a ciekawi świata młodzi ludzie za sprawą nauki mogą puścić wodze swojej wyobraźni. Jedno centrum, gdzie każda teoria przekłada się na język praktyki i eksperymentu, a odwiedzający je ludzie zaczynają rozumieć, że wszystko leży w zasięgu naszych możliwości, że trzeba tylko chcieć spróbować. Właśnie o takim jednym, wyjątkowym miejscu marzą od lat rodzicie, nauczyciele i dzieci. Zbliżająca się nowa perspektywa finansowa 2014 – 2022 to ostatnia szansa, by w polskiej stolicy nauki1 powstało miejsce dostępne dla każdego, gdzie wszyscy, niezależnie od swoich umiejętności, wiedzy i statusu materialnego, będą mogli odnaleźć inspirację do samodzielnego odkrywania świata. Inspirowanie do odkrywania i zrozumienia świata poprzez samodzielne doświadczenia, uczestnictwo w procesie twórczym oraz kształtowanie różnorodnych, szczególnie przydatnych w XXI wieku, umiejętności powinno być podstawowym celem funkcjonowania Centrum.

Dlaczego Lem?

Pośród polskich pisarzy, filozofów i fantastów trudno znaleźć wizjonera równego wyobraźnią i wiedzą Stanisławowi Lemowi. Na książkach najczęściej tłumaczonego polskiego pisarza2 wychowało się kilka pokoleń, które inspirowane jego twórczością, znacząco przyczyniły się do skoku technologicznego, jaki możemy dziś obserwować. Fantastyczne obrazy, statki kosmiczne i technika opisywana przez Lema, która nie mieściła się w ramach ludzkiego pojmowania jeszcze 60 lat temu, dziś ożywa i staje się rzeczywistością. Właśnie taki wizjonerski, odważny punkt widzenia musi przyświecać twórcom nowego Centrum Doświadczeń, które powinno nosić Jego imię. Jestem przekona, że Centrum Badań Nad Przyszłością im. St. Lema (CBNP) będzie miejscem inspiracji godnym wspaniałego patrona.

II.Harmonogram Działań

O planach budowy krakowskiego Centrum Badań, inspirowanego warszawskim „Kopernikiem” mówi się już od kilku lat. W ubiegłym roku kilkakrotnie wypowiadał się w tej sprawie Marszałek Województwa Małopolskiego oraz przedstawiciele krakowskiego środowiska akademickiego. Niestety pomimo pozornie szerokiej dyskusji, nie zostały wypracowane żadne konkretne rozwiązania. Niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie możliwych terminów działań i zakresu tego ambitnego i niezwykle potrzebnego celu.

Etap pierwszy – przygotowanie / do 2015

W Krakowie, dyskutuje się o budowie CBNP od kilku lat. W bieżącym roku powinien rozpocząć się etap przygotowawczy inwestycji. Harmonogram działań powinien zakładać:

  • wybór lokalizacji (szerzej w rozdziale V Lokalizacja), która powinna być powszechnie zaakceptowana przez mieszkańców Krakowa, władze samorządowe oraz środowiska akademickie (uczelnie);
  • zapewnienie finansowania dla tej inwestycji z trzech źródeł: środków samorządowych, rządowych i – przede wszystkim – europejskich:
  • Samorząd, jako gospodarz inwestycji, powinien w znacznym stopniu partycypować w początkowym etapie jej realizacji (do 25%).
  • Rząd za pośrednictwem środków z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego powinien wziąć na siebie zasadniczy ciężar finansowania inwestycji (25%).
  • Wysokość dofinansowania unijnego powinna być taka sama, jak udział środków krajowych i stanowić 50% kosztu całej inwestycji.

Etap drugi – projektowanie / do 2016

Centrum Badań Nad Przyszłością im. St. Lema to inwestycja, która ma szanse stać się nowym architektonicznym znakiem nie tylko Krakowa, ale całej Polskiej nauki. Wydaje się naturalnym, że inspiracją dla architektonicznych założeń projektowanego kompleksu powinny być dzieła pisarza. Dzięki nim projektowany obiekt będzie funkcjonalny i wyszukany estetycznie. Odwołanie do literatury Lema stałoby się dodatkową atrakcją Centrum. Ważnym aspektem jest dostosowanie projektu do istniejących i projektowanych możliwości komunikacyjnych wraz z odpowiednią aranżacją urbanistyczną (wysokość zabudowy, przystosowanie terenów zielonych).

Etap trzeci – budowa / do 2018

Właściwa realizacja inwestycji nie powinna trwać dłużej niż dwa lata od momentu rozpoczęcia robót. Przy założeniu, że prace mogłyby ruszyć z początkiem 2016 należy spodziewać się oddania CBNP do końca 2018.

Etap czwarty – udostępnienie / od 2019

Ostatni, a z punktu widzenia zwiedzających najistotniejszy, etap realizacji projektu budowy CBNP to moment rozpoczęcia eksploatacji. Zarysowany harmonogram może ulec modyfikacjom, jednak wyznaczenie daty udostępnienia obiektu najdalej w 2020 uważam za realne pod warunkiem podjęcia podstawowych decyzji strategicznych dotyczących rozwoju miasta oraz projektu „Nowa Huta Przyszłości”. Wymaga to sprawnej koordynacji działań wielu instytucji. Jestem pewna, że dzięki zaangażowaniu środków unijnych oraz powszechnej aprobacie dla projektu, jego realizacja stanie się kołem zamachowym rozwoju Nowej Huty, Krakowa, a w przyszłości całej południowej Polski.

III.SZANSE

Zaawansowanie technologiczne, innowacyjność są czynnikami decydującymi o rozwoju społeczności, państw czy cywilizacji. Polska po 1989 rozpoczęła proces dynamicznych przemian społeczno-kulturowych, które w ostatnich latach znacząco wyhamowały. W pewnych obszarach udało się nam zbliżyć do państw tzw. starej Unii, jednak wciąż pozostajemy jeszcze w ostatnich szeregach modernizacyjnego pędu.. Brakującymi czynnikami są właśnie technika i nauka. Pomimo znaczącej poprawy jakości życia Polaków, Polska wciąż jest jednym z tych państw UE, które wydaje najmniej na innowacyjność i rozwój nowych technologii. Zgodnie z rankingiem innowacyjności opublikowanym przez KE w 2014 Polska w swej „postępowości” wyprzedza jedynie Rumunię, Łotwę i Bułgarię3. Budowa w Warszawie Centrum Nauki „Kopernik” stawiała sobie za cel likwidację takiego zapóźnienia. Młodzi mieszkańcy Warszawy i województwa Mazowieckiego mają dziś miejsce, w którym odkrywają nie zrozumiałe dotychczas zawiłości świata przyrody, matematyki, fizyki. To wspaniałe miejsce nie jest jednak dostępne dla wszystkich. Jego atrakcyjność sprawia, że chcący korzystać z Centrum mieszkańcy Krakowa, Małopolski muszą z ogromnym wyprzedzeniem rezerwować bilety, a i tak skazani są na oczekiwanie w kolejce. Brak podobnych miejsc na południu Polski ogranicza dostęp do tego największego ogrodu doświadczeń. Dlatego właśnie lokalizacja Centrum Badań Nad Przyszłością im. St. Lema w Krakowie wypełniłaby tę lukę.

Doświadczenia Warszawskie

O tym, jak wielkie możliwości i szanse na rozwój daje lokalnej społeczności funkcjonowanie wielkiego centrum naukowego możemy się przekonać na przykładzie Warszawy, gdzie od 2010 działa Centrum Nauki „Kopernik”4. W 2012 wystawy Centrum Nauki Kopernik łącznie przyjęły 904 664 zwiedzających, z czego 162 536 zobaczyło spektakl w Teatrze robotycznym. Planetarium Niebo Kopernika odwiedziło 221 144 widzów, w zajęciach laboratoryjnych wzięło udział 17 934 uczestników. Wystawę Eksperymentuj! zobaczyło 28 880 osób, a z Warsztatów familijnych skorzystało 4895 dzieci i dorosłych5. Warszawa ze względu na swoje położenie, funkcje administracyjne i szerokie zaplecze akademickie jest miastem wyjątkowym. Powstanie Centrum Nauki Kopernik ożywiło uśpiony dotąd fragment stolicy, powstała bardzo ciekawa zabudowa mieszkaniowa, otworzono nowe sklepy i restauracje.

Kraków – miasto młodzieży i centrum akademickie

Ogromnym, wciąż nie w pełni wykorzystywanym, potencjałem Krakowa jest młodzież. Stolica Małopolski posiada rezerwy edukacyjne, które mogą zostać uruchomione dzięki powstaniu Centrum Badań Nad Przyszłością im. St. Lema. Wyniki osiągane przez uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych w Krakowie oraz poziom ich aktywności pozalekcyjnej pokazuje, że wiele można jeszcze zmienić. Choć w skali kraju krakowska młodzież wypada ponad przeciętnie, to jednak wciąż osiąga znacznie słabsze wyniki od swoich rówieśników z Warszawy, Torunia czy Wrocławia. Przyjeżdżający do stolicy Małopolski absolwenci szkół średnich z całej Polski, budują potencjał akademicki, pozwalając osiągać krakowskim uczelniom najlepsze miejsca w rankingach. Jak pokazuje raport za rok 2013, spośród niemal miliona odwiedzających Centrum Nauki „Kopernik” osób, aż 63,4% nie ukończyło 16 roku życia6. Analizując ranking perspektyw oraz wyniki testów kompetencji i matur, można wysnuć wniosek, że Kraków jest miastem atrakcyjnym do podjęcia studiów, które jednak zaniedbuje rozwój swoich rodzimych kandydatów na uczelnie wyższe. Z całą pewnością istnieje bezpośredni związek pomiędzy zainteresowaniem młodych mieszkańców Warszawy i ich pierwszym miejscem w rankingach dla tych grup wiekowych. Jest to kolejny dowód na to, że CBNP jest w Krakowie bardzo potrzebne.

IV.KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA

Centrum Badań Nad Przyszłością im. St. Lema, w zakresie swojej działalności, powinno czerpać z najlepszych doświadczeń warszawskiego Centrum Nauki. Podstawową różnicą pomiędzy „Kopernikiem” a „Lemem” powinno być założenie rzeczywistej samoobsługi i samokształcenia dzieci i młodzieży korzystających z Centrum w towarzystwie rodziców. Informacje o poszczególnych stanowiskach, działach wiedzy powinny być przedstawione w taki sposób, aby rodzic, opiekun mógł w sposób jednoznaczny wytłumaczyć je podopiecznym. Narracja edukacyjna musi być przystępna, być może przygotowana przez samych użytkowników, którzy mogliby poza zdolnościami technicznymi, rozwijać również pasje humanistyczne. Opisy poszczególnych doświadczeń nie mogą ograniczać się do tabliczek informacyjnych. Centrum powinno być miejscem otwartym dla szkół, stanowiąc swoistą kontynuację dla zajęć prowadzonych w placówkach oświatowych. Na terenie Centrum powinny znajdować się pracownie gotowe do przeprowadzenia w nich zajęć lekcyjnych dla całej klasy. Nauczyciele w ramach lekcji powinni mieć dostęp do pracowni w Centrum za minimalną opłatą. Otwarte laboratoria – czyli miejsca po za szkołą, gdzie w ramach lekcji biologii, chemii czy fizyki młodzież będzie mogła przeprowadzać eksperymenty i doświadczenia, powinny stać się zapleczem podstawowych i ponadpodstawowych szkół krakowskich. Codzienne funkcjonowanie „Lema” powinno opierać się na bliskiej współpracy z krakowskimi uczelniami. Najlepsi studenci z Uniwersytetu Pedagogicznego mogliby odbywać płatne staże w Centrum prowadząc zajęcia dydaktyczne na podstawie opracowanych przez studentów Akademii Górniczo Hutniczej ćwiczeń, doświadczeń i konstrukcji (przygotowanych przykładowo w ramach projektów badawczych i naukowych).

V.LOKALIZACJA

Umiejscowienie inwestycji publicznej, takiej jaką ma być CBNP Lema w Krakowie, to sprawa kluczowa dla powodzenia projektu. Dyskusja nad Centrum – jego skalą i funkcją pozwoliła wyłonić kilka potencjalnych lokalizacji dla tej inwestycji. Są to min.:

  • Okolice bulwaru Kurlandzkiego (pomiędzy mostem Kotlarskim a stopniem wodnym Dąbie) zlokalizowane w Dzielnicy II Grzegórzki
  • Tereny powojskowe przy ul. Wrocławskiej (w raz z odtworzeniem Parku Królewskiego w Łobzowie) zlokalizowane w Dzielnicy V Krowodrza
  • Park Lotników
  • Okolice ul. Igołomskiej (realizacja włączona w ramy projektu Nowa Huta Przyszłości) planowana na terenie Dzielnicy XVIII Nowa Huta.

Każda z proponowanych w dyskusji lokalizacji posiada swoje zalety oraz wady. Wydaje się jednak, że najlepszym rozwiązaniem byłoby powiązanie budowy CBNP z realizacją projektu Nowa Huta Przyszłości. Pozwoli to przede wszystkim na przemyślaną rewitalizację terenów po dawnej hucie. Specyfika tego miejsca daje ogromne możliwości architektoniczne, z odpowiednim połączeniem komunikacyjnym i perspektywą budowy odpowiedniej liczby miejsc postojowych. Zlokalizowanie Centrum w Nowej Hucie da jednocześnie ogromny impuls rozwojowy dla tego obszaru, podobnie jak budowa Kopernika wpłynęła na rewitalizację warszawskiego Powiśla. Będzie to ogromna szansa na zmianę tego surowego i zaniedbanego terenu. Nowoczesne futurystyczne centrum będzie jednocześnie wyznacznikiem kierunku potencjalnych inwestycji na terenie całego obszaru objętego programem „Nowa Huta Przyszłości”. Ma ono szanse stać się realnym centrum technologicznym, nie zaś tylko prostym obszarem usług. Uważamy jednak, że o ostatecznej lokalizacji CNBP powinni zdecydować sami Małopolanie. Wprowadzając dobry wzorzec postępowania zakładający, że najważniejsze decyzje pozostają w rękach samych mieszkańców, będziemy mogli wspólnie zadecydować, gdzie chcemy mieć nasze Centrum Badań. Taki standard planowania strategicznego, w którym to obywatele mają głos w podejmowaniu strategicznych decyzji pozwoliłby uniknąć sporów politycznych i niejasnych procedur w wydatkowaniu publicznych środków. Decyzja o lokalizacji mogłaby zapaść w ramach głosowania powszechnego lub za pośrednictwem lokalnych wspólnot albo dobrowolnej rejestracji zainteresowanych wyborem miejsca dla Centrum. Możliwości jest wiele, najważniejsza jednak będzie dyskusja.

VI.KOSZTY

Dokonując analizy potencjalnych kosztów warto wziąć pod uwagę wydatki, jakie poniosło Miasto Warszawa oraz Ministerstwo Nauki od momentu rozpoczęcia realizacji inwestycji aż do jej finalizacji7. W 2005 na przeprowadzenie konkursu architektonicznego wraz z projektem architektoniczno-budowlanym Warszawa wydała 4 200 000 zł. Następnie zobowiązało się ponieść nakłady w wysokości 85 745 000 zł w celu wybudowania Centrum. Ponadto zobowiązała się zapewnić wynagrodzenie w blisko 1,65 mln zł dla osób odpowiadających za organizację Centrum, a także corocznie partycypować w pokryciu kosztów bieżącej działalności w wymiarze 34%. Ministerstwo Nauki w latach 2005 – 2008 wydało łącznie 66 800 000 zł na przygotowanie stałych ekspozycji wraz z przygotowaniem i wykończeniem wnętrza na podstawie projektów przygotowanych przez Centrum. Łącznie wydano blisko 160 mln zł ze środków krajowych na powstanie CNK. Poza środkami samorządowymi oraz rządowymi CNK otrzymało blisko 207 mln zł dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Zatem udział środków UE przekroczył wysokość wkładu własnego instytucji państwowych. Na podstawie powyższej analizy można założyć, że koszt budowy Centrum Badań Nad Przyszłością Lema byłby podobny i oscylował w granicach 400 mln zł. Przyjmując taką wysokość kosztów inwestycji należy założyć, że Kraków musiałby wydać około 100 mln zł (być może w części współfinansowanych ze środków wojewódzkich), Ministerstwo Nauki również powinno wyasygnować środki finansowe wynoszące blisko 100 mln zł, a pozostałe 200 mln zł należałoby pozyskać ze środków UE.

VII.BIBLIOGRAFIA

Internet :

  1. http://www.kopernik.org.pl/
  2. http://www.perspektywy.pl/
  3. http://www.naukawpolsce.pap.pl/

Dokumenty:

  1. Centrum Naukowe Kopernik – Raport Roczny 2013
  2. Sprawozdanie z wykonania programu działalności Centrum Nauki Kopernik w 2012 roku
  3. Umowa o utworzeniu wspólnej instytucji kultury pn. Centrum Nauki Kopernik z 1 czerwca 2005 roku.
1http://www.perspektywy.pl/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=724:uczelnie-akademickie&catid=93&Itemid=230
2 http://lubimyczytac.pl/autor/54/lem-stanislaw
3 http://www.naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,399463,polska-w-przedostatniej-grupie-panstw-w-ue-pod-wzgledem-innowacyjnosci.html
4 http://www.kopernik.org.pl/o-centrum/historia/os-czasu/
5 Sprawozdanie z wykonania programu działalności Centrum Nauki Kopernik w 2012 roku, str. 5
6 Centrum Naukowe Kopernik – Raport Roczny 2013, str.9
7 Umowa o utworzeniu wspólnej instytucji kultury pn. Centrum Nauki Kopernik z dnia 1 czerwca 2005 roku

Wpisz wiadomość

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *